20 stycznia 2027 roku zacznie być obowiązkowo stosowane rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn. Nowe przepisy porządkują odpowiedzialność za istotne modyfikacje, uwzględniają cyfryzację, cyberbezpieczeństwo i systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję oraz zmieniają zasady udostępniania dokumentacji. Jak przygotować zakład? Odpowiedzi przyniesie dwudniowa konferencja Akademii ELOKON w Gliwicach.
Bezpieczeństwo maszyn 2027 w praktyce
Rewolucja czy ewolucja na rynku maszynowym?
Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE przez lata wyznaczała podstawowe ramy bezpieczeństwa maszyn w Unii Europejskiej. W tym czasie przemysł przeszedł głęboką transformację: upowszechniły się programowalne systemy sterowania, zdalny dostęp, rozwiązania połączone z siecią, uczenie maszynowe i nowe modele aktualizowania oprogramowania.
Rozporządzenie (UE) 2023/1230 odpowiada na część tych zmian. Aktualizuje wymagania związane z bezpieczeństwem maszyn i produktów powiązanych, uwzględnia zagrożenia wynikające z ingerencji w oprogramowanie oraz porządkuje zasady dotyczące maszyn wykorzystujących systemy o zmiennym zachowaniu.
Jedne przepisy stosowane bezpośrednio w całej Unii
W odróżnieniu od dyrektywy, która wymaga wdrożenia do prawa krajowego, rozporządzenie UE jest bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich. Rozporządzenie (UE) 2023/1230 weszło w życie w 2023 roku, natomiast jego obowiązkowe stosowanie rozpocznie się 20 stycznia 2027 roku. Od tego dnia zastąpi dyrektywę 2006/42/WE.
Co to oznacza dla zakładu? Przygotowania powinny objąć nie tylko producentów maszyn. Zmiany są istotne również dla importerów, integratorów, dystrybutorów oraz przedsiębiorstw modernizujących maszyny na własny użytek.
Istotna modyfikacja: kiedy użytkownik staje się producentem?
Nowe przepisy definiują „istotną modyfikację” maszyny lub produktu powiązanego. Chodzi o zmianę fizyczną albo cyfrową dokonaną po wprowadzeniu produktu do obrotu lub oddaniu go do użytku, której producent nie przewidział i która wpływa na bezpieczeństwo, tworząc nowe zagrożenie albo zwiększając istniejące ryzyko w sposób wymagający nowych środków ochronnych.
Podmiot dokonujący istotnej modyfikacji jest traktowany jak producent w odniesieniu do zmodyfikowanej maszyny. Może to oznaczać konieczność przeprowadzenia oceny zgodności, przygotowania dokumentacji technicznej, wystawienia deklaracji zgodności UE i ponownego oznakowania CE. Podczas konferencji eksperci omówią, jak analizować modernizacje, retrofit i zmiany w układach sterowania.
Bezpieczeństwo maszyny obejmuje również odporność cyfrową
Wymagania zasadnicze rozporządzenia odnoszą się m.in. do ochrony przed uszkodzeniem lub zmianą ustawień i danych istotnych dla zgodności oraz do odporności systemów sterowania na racjonalnie przewidywalne działania złośliwe. Dla producentów i integratorów oznacza to potrzebę łączenia klasycznej oceny ryzyka maszynowego z analizą zagrożeń cyfrowych.
W praktyce konieczne będzie rozpatrywanie wzajemnych relacji między rozporządzeniem maszynowym, Cyber Resilience Act oraz odpowiednimi normami i specyfikacjami technicznymi. Podczas konferencji ekspert z obszaru OT pokaże, które dokumenty mogą być właściwe dla danego zastosowania i jak przekładać wymagania na architekturę sterowania.
AI w funkcjach bezpieczeństwa wymaga szczególnej uwagi
Załącznik I do rozporządzenia obejmuje m.in. elementy bezpieczeństwa wykorzystujące uczenie maszynowe i posiadające całkowicie lub częściowo samozmieniające się zachowanie, a także określone maszyny z wbudowanymi systemami tego rodzaju realizującymi funkcje bezpieczeństwa. Ich kwalifikacja ma znaczenie dla wyboru procedury oceny zgodności.
Rozporządzenie maszynowe trzeba analizować razem z AI Act. Zależności między tymi aktami, kwalifikację systemów wysokiego ryzyka i obowiązki przedsiębiorców przybliży podczas konferencji dr Gabriela Bar, ekspertka w dziedzinie prawa nowych technologii oraz prawa i etyki sztucznej inteligencji.
Odpowiedzialność producentów, importerów i dystrybutorów
Nowe rozporządzenie precyzuje obowiązki podmiotów gospodarczych uczestniczących w łańcuchu dostaw. Równolegle przedsiębiorcy muszą śledzić krajowe przepisy dotyczące systemu oceny zgodności, nadzoru rynku i sankcji. Szczególne znaczenie będzie miało prawidłowe przypisanie roli producenta, importera, dystrybutora lub podmiotu dokonującego istotnej modyfikacji.
Perspektywę organu kontrolnego przedstawi Włodzimierz Łabanowski, nadinspektor Państwowej Inspekcji Pracy, od lat zajmujący się kontrolą spełniania wymagań zasadniczych przez maszyny i inne urządzenia techniczne.
Instrukcja może być cyfrowa, ale na określonych warunkach
Rozporządzenie dopuszcza udostępnianie instrukcji obsługi w postaci cyfrowej. Producent musi jednak wskazać sposób dostępu, zapewnić możliwość wydrukowania, pobrania i zapisania dokumentu oraz utrzymywać go online przez przewidywany cykl życia maszyny i co najmniej 10 lat od jej wprowadzenia do obrotu.
Jeżeli użytkownik zażąda papierowej instrukcji w momencie zakupu, producent powinien dostarczyć ją bezpłatnie w ciągu miesiąca. Dodatkowe zasady dotyczą maszyn przeznaczonych dla użytkowników nieprofesjonalnych. Zmiany obejmują również deklarację zgodności UE, tabliczkę znamionową i dokumentację techniczną.
Ważne: cyfryzacja dokumentacji nie oznacza po prostu zastąpienia papieru plikiem PDF. Trzeba zaplanować dostępność, identyfikację właściwej wersji, możliwość archiwizacji oraz aktualizowanie dokumentów.
Od przepisów do działań w zakładzie
Wiedza ekspercka
Omówienie istotnych modyfikacji, układów sterowania, cyberbezpieczeństwa, AI, oceny zgodności i nowych zasad prowadzenia dokumentacji.
Praktyka i networking
Studia przypadków, warsztaty, możliwość zadawania pytań ekspertom, rozmowy w kuluarach oraz wieczorne spotkanie po pierwszym dniu.
7–8 października 2026 · PreZero Arena Gliwice
Dwa dni poświęcone przygotowaniu producentów, integratorów i użytkowników maszyn do nowych wymagań. Liczba miejsc jest ograniczona.
Akademia ELOKON
ELOKON od ponad 30 lat zajmuje się bezpieczeństwem maszyn. Akademia organizuje szkolenia, seminaria i konferencje, łącząc interpretację wymagań prawnych z doświadczeniem zdobytym podczas audytów i wdrożeń w zakładach przemysłowych.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przy ocenie konkretnej maszyny lub modernizacji należy uwzględnić aktualny tekst przepisów, właściwe normy oraz indywidualne warunki zastosowania.
